Lược sử Giáo họ nhà xứ Xuân Hòa

Giáo xứ Xuân Hòa là một trong những giáo xứ cổ kính và có bề dày truyền thống nhất của Giáo phận Bắc Ninh, cách Tòa Giám mục Bắc Ninh khoảng 10 km về phía Đông. Hiện nay, giáo xứ gồm năm giáo họ: Xuân Hòa, Trại Đường, Trại Ngà, Xuân Bình và Xuân Thủy; cùng hai giáo điểm là Bất Phí và Chợ Nội. Địa bàn mục vụ của giáo xứ trải rộng trên một số xã phía Tây Bắc huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh.

Không chỉ là một trong những nơi đón nhận Tin Mừng sớm nhất của giáo phận, Xuân Hòa còn có vị trí đặc biệt trong lịch sử hình thành và phát triển của Giáo phận Bắc Ninh. Trải qua nhiều thăng trầm của thời gian, cộng đoàn nơi đây vẫn gìn giữ và phát huy gia sản đức tin quý báu mà cha ông để lại.

1. Thông tin cơ bản

• Tên gọi: Giáo xứ Xuân Hòa
• Địa chỉ: Khu phố Xuân Hòa, phường Nhân Hòa, tỉnh Bắc Ninh
• Năm thành lập: 1883
• Bổn mạng: Đức Mẹ Mân Côi (07/10)

Giáo dân: Họ nhà xứ Xuân Hòa hiện có khoảng 1.188 nhân danh, sinh sống tập trung trong làng Công giáo toàn tòng. Đời sống kinh tế của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và nghề tráng bánh đa truyền thống. Do đặc điểm địa hình chiêm trũng, việc canh tác gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhiều gia đình đã chủ động chuyển đổi cơ cấu kinh tế, tham gia vào các hoạt động công nghiệp, thương mại và dịch vụ, góp phần nâng cao đời sống vật chất.

Dòng tu và hội đoàn: Hiện nay, tại giáo xứ có sự hiện diện của Cộng đoàn Hiệp hội Đức Maria – Mẹ Sự Sống và Dòng Đức Mẹ Hiệp Nhất.

Bên cạnh đó, các hội đoàn sinh hoạt tích cực và thường xuyên như: Huynh đoàn Giáo dân Đaminh, Hội Gia trưởng, Hội Mân Côi, Phong trào Thiếu nhi Thánh Thể, Đoàn kim nhạc, Đoàn bát âm, Đoàn trống trắc. Các hội đoàn góp phần quan trọng trong việc xây dựng đời sống hiệp thông và phát triển các hoạt động mục vụ của giáo xứ.

Nhà thờ: Nhà thờ Xuân Hòa được khởi công xây dựng năm 1879 và hoàn thành vào năm 1880. Đây là một trong những ngôi thánh đường cổ kính và có quy mô lớn bậc nhất của Giáo phận Bắc Ninh nói riêng và miền Bắc nói chung.

Ngôi thánh đường mang đậm nét kiến trúc Á Đông với hệ thống cột lim lớn được chạm khắc công phu, tinh xảo. Khu vực cung thánh và các bàn thờ được sơn son thếp vàng, trang trí nhiều hình ảnh diễn tả các mầu nhiệm trong Kinh Thánh.

Đặc biệt, nhà thờ hiện còn lưu giữ Thánh giá tử đạo. Đây là một chứng tích tử đạo quý giá còn được lưu giữ cho đến ngày nay. Theo truyền thống địa phương, đây là cây thánh giá từng được sử dụng trong các cuộc bách hại đạo để buộc các tín hữu chối bỏ đức tin. Nhiều vị đầu mục Bắc Ninh đã anh dũng chịu chết thay vì bước qua Thánh giá.

Nhà thờ có chiều dài khoảng 40 m, rộng 30 m, tháp chuông cao 45,5 m với ba quả chuông đồng.

Nơi đây cũng là nơi an nghỉ của 27 vị đầu mục tử đạo (26 vị quê Xuân Hòa và một vị thuộc giáo xứ Hạ Bì, nay là giáo xứ Yên Tập), cùng Đức cha Maximino Valesco Khâm (qua đời ngày 08/5/1925) và hai linh mục thừa sai Tây Ban Nha là cha Nicanor Lisundia (qua đời ngày 18/7/1910) và cha Isidorus Foronda (qua đời năm 1885).

Các giáo họ, giáo điểm trực thuộc: Trại Ngà, Trại Đường, Xuân Thuỷ, Xuân Bình, Bất Phí, Chợ Nội

2. Lịch sử hình thành và phát triển

Xuân Hòa là một trong những nơi đón nhận đức tin Công giáo sớm nhất của Giáo phận Bắc Ninh. Trong các tài liệu lịch sử từ năm 1659, Kẻ Roi – tên gọi cũ của Xuân Hòa đã được nhắc đến như một cộng đoàn Công giáo hiện diện tại vùng Kinh Bắc.

Trong các cuộc bách hại đạo dưới triều Nguyễn, Xuân Hòa ghi dấu ấn đặc biệt với chứng tá đức tin anh dũng của 26 vị đầu mục tử đạo. Các ngài đã lãnh phúc tử đạo tại cửa tả thành Bắc Ninh ngày 04 tháng 4 năm 1862, để lại tấm gương trung kiên cho các thế hệ mai sau.

Năm 1879, giáo dân Xuân Hòa bắt đầu xây dựng ngôi thánh đường mới. Sau một năm thi công, nhà thờ được hoàn thành và trở thành trung tâm sinh hoạt đức tin của cộng đoàn.

Năm 1883, khi Tòa Thánh chính thức thành lập Giáo phận Bắc Đàng Ngoài (nay là Giáo phận Bắc Ninh), Xuân Hòa là một trong mười hai giáo xứ tiên khởi của giáo phận. Với vị trí và vai trò đặc biệt của mình, giáo xứ từng được lựa chọn làm địa điểm dự kiến đặt Tòa Giám mục Bắc Ninh. Năm 1917, việc chuyển Tòa Giám mục về Xuân Hòa đã được tính đến, tuy nhiên sau đó Tòa Giám mục được đặt tại thành phố Bắc Ninh như hiện nay.

Trong những năm đầu của giáo phận, Xuân Hòa là trung tâm quan trọng của các cha dòng Đaminh. Theo truyền thống của Giáo phận Bắc Ninh, các Đức Giám mục cư ngụ tại Tòa Giám mục, còn giáo xứ Xuân Hòa thường là nơi cư ngụ và làm việc của các cha Chính địa phận, đồng thời là các bề trên Dòng Đaminh phục vụ trong giáo phận.

Trước biến cố năm 1954, Xuân Hòa được xem là một trong những giáo xứ phát triển và có ảnh hưởng lớn trong toàn giáo phận. Sau Hiệp định Genève, phần lớn giáo dân di cư vào miền Nam và định cư tại các vùng như Lạc Lâm, Di Linh, Tân Xuân và Thánh Tâm B’Lao. Những người ở lại phần lớn là người cao tuổi. Về sau, nhiều gia đình Công giáo từ Phượng Mao chuyển đến sinh sống tại Xuân Hòa, góp phần duy trì và phát triển đời sống đức tin của cộng đoàn.

Qua nhiều thế hệ, Xuân Hòa đã đóng góp cho Giáo hội nhiều linh mục, tu sĩ nam nữ. Nổi bật trong số đó là Đức cha Đaminh Nguyễn Văn Lãng, Giám mục Giáo phận Xuân Lộc từ năm 1974 đến năm 1988.

Một dấu mốc quan trọng trong lịch sử gần đây là việc Đức cha Cosma Hoàng Văn Đạt quyết định chuyển Nhà Thánh Phêrô Nguyễn Văn Tự về Xuân Hòa vào cuối năm 2012. Với truyền thống lâu đời và cơ sở vật chất sẵn có của Nhà Chung trước đây, Xuân Hòa trở thành địa điểm thuận lợi cho công tác đào tạo linh mục của Giáo phận Bắc Ninh, đồng thời tiếp tục khẳng định vai trò đặc biệt của mình trong đời sống giáo phận.

3. Đời sống đức tin
Ngày nay, đời sống đức tin của cộng đoàn Xuân Hòa tiếp tục được duy trì và phát triển. Giáo xứ có Thánh lễ hằng ngày; riêng các ngày Chúa Nhật có hai Thánh lễ dành cho các thành phần khác nhau trong cộng đoàn.

Các hội đoàn hoạt động ổn định, các chương trình giáo lý và sinh hoạt mục vụ được tổ chức thường xuyên, góp phần củng cố đời sống thiêng liêng của giáo dân.

Tiếp nối gia sản đức tin mà các bậc tiền nhân đã dày công xây dựng, đặc biệt là chứng tá anh dũng của các vị tử đạo, cộng đoàn Xuân Hòa hôm nay không ngừng nỗ lực sống đức tin giữa lòng xã hội, góp phần xây dựng Giáo hội và tích cực tham gia vào sứ mạng loan báo Tin Mừng của Giáo phận Bắc Ninh.

BTT Giáo Phận