Lược sử Giáo họ Xuân Lai

1. Thông tin cơ bản

Tên gọi: Giáo họ Xuân Lai.

Địa chỉ: Thôn Xuân Lai, xã Xuân Thu, huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội.

Bổn mạng: Thánh Cosma và Đamianô (26/9).

Giáo dân: Giáo họ Xuân Lai hiện có 183 nhân danh, chiếm tỉ lệ khoảng 1,2% dân cư trên địa bàn xã Xuân Thu (năm 2022). Giáo dân sống tập trung trong làng Xuân Lai. Bà con giáo dân nơi đây sống chủ yếu bằng nông nghiệp, chăn nuôi, buôn bán nhỏ và làm việc tại các công ty trên địa bàn.

Dòng tu, hội đoàn đang hiện diện và hoạt động: Huynh đoàn giáo dân Đaminh, hội Trưởng gia đình, hội Mân Côi, hội Lòng Chúa Thương Xót, ca đoàn và Thiếu nhi Thánh Thể.

Nhà thờ: Nhà thờ Xuân Lai được xây dựng năm 1923 với kích thước: chiều dài 28m, chiều rộng 11m và tháp cao 30m.

2. Lịch sử hình thành và phát triển

Giáo họ Xuân Lai nằm trên địa bàn thôn Xuân Lai, cách nhà xứ Bến Đông 10km và cách Tòa Giám mục Bắc Ninh 25km về hướng Tây. Xuân Lai là một làng cổ hàng nghìn năm tuổi, vùng đất ghi dấu chân của một trong “Tứ bất tử” Việt Nam – Phù Đổng Thiên Vương, Thánh Gióng. Tương truyền, sau khi truy đuổi giặc, Thánh Gióng dừng chân tại làng, nhân dân hân hoan đem chiếu ra trải mời ngồi. Xa xưa, làng có tên nôm là “Kẻ Trải”, sau dân gian đọc chệch thành Sải (hiện vùng này vẫn còn chợ Sải).

Theo lịch sử truyền lại, cụ Hoàng Thế Giám là người đầu tiên trong giáo họ Xuân Lai đón nhận Tin Mừng. Cụ được rửa tội năm 1824 (năm Minh Mệnh Lục Niên) và chọn thánh Cosma làm Bổn mạng. Sau đó, chính cụ đã dạy đạo cho con cháu, và cùng với con cháu trong gia đình lập nên giáo họ Xuân Lai. Năm 1860, giáo họ có khoảng 60 nhân danh.

Năm 1881, bà con dân họ góp công góp sức dựng nên ngôi nhà nguyện bằng cột gỗ, mái cọ để họp nhau cầu nguyện, đọc kinh thờ phượng Thiên Chúa. Theo cụ trùm Cosma Nguyễn Văn Chinh, trước khi làm ngôi nhà nguyện năm 1881, giáo họ Xuân Lai đã từng có một nhà nguyện bằng cây tre và mái ranh. Hiện nay, không còn dấu tích nào về hình dáng, diện tích cũng như vị trí của hai ngôi nhà thờ này.

Năm 1882, cụ Giuse Hoàng Thế Nhẫn, người con giáo họ Xuân Lai cùng với 99 vị Đầu mục Bắc Ninh chịu tử đạo tại cổng thành Bắc Ninh. Đây là minh chứng hùng hồn cho lòng tin son sắt của những tín hữu Xuân Lai.

Năm 1923, giáo họ Xuân Lai có khoảng 50 gia đình Công Giáo với 300 nhân danh. Số giáo dân gia tăng, ngôi nhà thờ cũ không đủ chỗ cho mọi người tham dự những nghi thức phụng tự. Vì thế, cha Trung, chánh xứ Nội Bài kêu gọi mọi người chung tay xây dựng nhà thờ mới. Hưởng ứng lời mời gọi của cha, giáo dân trong họ đóng góp tiền của để mua gỗ Lim, gỗ Trai từ Thái nguyên trở về theo đường sông Cầu và sông Cà Lồ. Tường nhà thờ bấy giờ được xây bằng gạch. Kể từ khi có nhà thờ mới, đời sống đức tin trong họ thăng tiến rõ nét.

Trong hai cuộc di cư năm 1954 và năm 1975, nhiều gia đình trong họ đạo Xuân Lai theo các cố Tây di cư vào Nam. Sự giảm sút nhân danh ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt đức tin trong giáo họ. Ngoài ra, cuộc cải cách ruộng đất năm 1955 khiến cho toàn bộ đất đai canh tác của dân họ bị tịch thu. Hơn nữa, đất nhà thờ bị lấn chiếm quá nửa, chỉ còn lại khoảng 4 sào (1400m²). Thế nên, những giáo dân còn bám trụ lại quê hương phải trải qua nhiều gian nan, vất vả để trông nom nhà thờ cũng như gìn giữ đức tin mà cha ông truyền lại.

Tuy nhiên, mọi sự không ngoài ý Chúa. Nhờ sự quan phòng đầy yêu thương của Ngài, trong đoàn người di cư, nhiều gia đình đóng góp tiền bạc giúp quê hương tu sửa nhà thờ và nhà phòng. Năm 2013, nhờ sự hướng dẫn tận tình của cha xứ Giuse Trần Quang Khiêm và sự giúp đỡ bằng lời cầu nguyện cũng như vật chất của quý ân nhân xa gần, dân họ tiến hành trùng tu ngôi nhà thờ và xây một tháp chuông cao 30m liền phía cuối nhà thờ. Ngày 25/01/2014, giáo họ vui mừng chào đón sự hiện diện của Đức cha Cosma, quý cha và quý khách về dâng thánh lễ tạ ơn và làm phép tháp chuông.

3. Đời sống đức tin

Trải qua gần 200 năm lịch sử hình thành và phát triển, giáo họ Xuân Lai đã vượt qua biết bao gian nan và thử thách. Hiện nay, mặc dù số giáo dân chưa bằng mốc cao nhất thời trước năm 1954, nhưng mọi người trong dân họ nỗ lực thăng tiến đời sống đức tin qua việc phát triển các hội đoàn.

Đặc biệt, trong giáo họ, bao gồm cả những người ở lại và di cư, nhiều tâm hồn quảng đại dâng mình cho Chúa. Trước hết, phải kể đến Đức cha Cosma Hoàng Văn Đạt, người con thân thương của giáo họ Xuân Lai. Ngoài ra, giáo họ còn đóng góp cho cánh đồng truyền giáo nhiều linh mục và nữ tu đang phục vụ trong nước cũng như hải ngoại. Đó là những hoa trái minh chứng cho đức tin kiên cường và lòng can đảm làm chứng cho Tin Mừng kế thừa nơi các bậc tiền nhân giáo họ Xuân Lai.

Nhớ lại lời thánh giáo phụ Tertulianô: “Máu các thánh Tử đạo là hạt giống sinh ra các tín hữu”, chúng ta thêm xác tín rằng, nhờ sự can đảm sẵn sàng hy sinh cả tính mạng để làm chứng cho Chúa của cụ Giuse Hoàng Thế Nhẫn, Thiên Chúa sẽ ban ơn và làm cho có thêm nhiều chứng nhân anh dũng xuất thân từ mảnh đất Xuân Lai. Để rồi, từ những chứng nhân ấy, ngày càng có thêm nhiều người tìm thấy và đón nhận Tin Mừng.

BTT Giáo Phận