Lược sử Giáo họ Ngọc Lâm

1. Thông tin cơ bản

Tên gọi: Giáo họ Ngọc Lâm.

Địa chỉ: Số 189, Ngọc Lâm, Long Biên, Hà Nội.

Năm thành lập: Khoảng đầu thế kỉ XVI.

Bổn mạng: Thánh Giuse thợ (01/5).

Giáo dân: Giáo họ có 170 nhân danh. Giáo dân nơi đây chủ yếu lao động tự do, đời sống kinh tế tương đối ổn định.

Dòng tu, tu hội, hội đoàn đang hiện diện và hoạt động: Hội Trưởng gia đình, hội Mân Côi.

Nhà thờ: Theo số liệu của thành phố, diện tích đất nhà thờ có khoảng 700m², nhưng nay trên thực tế nhà thờ chỉ có khoảng 100m² diện tích trong lòng nhà thờ sử dụng được, còn lại 200m² sân phải dùng chung với khu dân cư quanh nhà thờ. Nhà thờ có chiều dài là 13m, rộng 7m và cao 4m. Chiều cao tháp chuông là 5,5m với hai quả chuông, một quả nặng 30kg và một quả nặng tới 150kg.

2. Lịch sử hình thành và phát triển

Khi tìm hiểu về nguồn gốc của đạo Công Giáo nơi đây, thì không có ai đang sinh sống tại giáo họ còn nhớ hay biết về quá khứ ấy. Chỉ biết rằng trước những năm 1954, giáo họ đã có những sinh hoạt đạo đức và có nhà thờ ngoài đê Sông Hồng. Bà con giáo dân cùng đọc kinh cầu nguyện và tham dự Thánh lễ tại ngôi nhà thờ này. Nhưng do được xây dựng ngoài đê, nên theo dòng thời gian, nhà thờ giáo họ Ngọc Lâm bị thiên nhiên tàn phá, đến nay không còn vết tích, bởi đã bị dòng chảy của Sông Hồng cuốn trôi. Vì thế, nhà thờ giáo họ được chuyển vào vị trí của nhà thờ hiện nay, cách chân cầu Long Biên chừng 800m.

Trước năm 1954, ngôi nhà thờ này từng là nơi nuôi dưỡng trẻ mồ côi. Bánh xe lịch sử tàn khốc lăn qua đã xóa sổ mái ấm xưa, khiến người nay khó có thể hình dung ra nổi. Khu đất xung quanh nhà thờ Ngọc Lâm hiện nay vốn là của bà quản Chú (người lương dân), vợ của một Esjudant (thượng sĩ, ông quản) thời Pháp thuộc. Bà làm nghề cho vay nặng lãi (9 xu đổi một đồng) nên có nhiều của cải. Khu nhà của bà hồi đó gồm ba gian giữa và hai chái phía bên phải. Ngôi nhà thờ hiện tại chính là nhà tổ của bà Chú ngày xưa và được xây dựng trên bãi tha ma.

Năm 1945, Việt Minh giành chính quyền, họ tịch thu nhà của bà Chú để làm trụ sở tự vệ. Một năm sau, quân Pháp trở lại đốt cháy ba gian giữa, chỉ còn lại vỏn vẹn hai chái.

Năm 1948, cha Mai dòng Đa Minh (quê ở Thiết Nham – Bắc Giang) về đây. Ngài mang theo ảnh tượng thánh Giuse, Đức Mẹ và Thánh Tâm Chúa Giêsu, quy tụ mọi người tới đọc kinh, dự lễ mỗi ngày tại một chái nhà. Đồng thời, cha còn cho lập trại trẻ mồ côi với sự giúp đỡ của hai cô, là con một ông giáo cùng quê. Cha Mai cho xây dựng bốn gian để sinh hoạt, ăn ở và năm gian nhà để dạy học. Tại đây, cha đưa về được 30 em lang thang, cơ nhỡ để chăm sóc, dạy dỗ.

Năm 1949, giáo dân từ xóm Yên Tân (hay còn gọi là phố Khách) di cư sang mạn Gia Lâm do nơi ở bị quân Pháp đóng bốt. Thấy vậy, cha Mai liền giúp giáo dân xây dựng đời sống đức tin của mình. Thời điểm này, còn có bà Hoa và bà Muộn ở họ nhà xứ Tử Đình và bà Ba vợ ông Ngoạn làm việc giúp cha cùng với hai cô tại nhà trẻ. Tuy nhiên, mọi người chỉ biết các bà đó đã mất, ngoài ra không có thêm thông tin gì.

Sau này, cha Mai và hai cô đi và định cư tại Đà Lạt. Cụ trùm cựu Giuse Nguyễn Văn Sơn cho biết, cha Mai cũng đã thành lập một cô nhi viện tại thung lũng xanh. Ít lâu sau, một linh mục người Tây Ban Nha đã đưa các em nhỏ mồ côi sang một trại khác (được biết là bệnh viện Lao phổi Trung ương tại Hoàng Hoa Thám – Hà Nội bây giờ). Vị linh mục xứ Tây này cũng cho xây dựng một ngôi nguyện đường nhỏ để bà con giáo dân có nơi cầu nguyện và tham dự Thánh lễ.

Khoảng năm 1950 – 1954, cha Cosma Hoàng Thế Sự về coi sóc nơi đây. Cha Sự là linh mục gắn bó với nhà thờ Ngọc Lâm trong thời gian dài nhất.

Sau hiệp định Giơnevơ 1954, cha Cosma Hoàng Thế Sự cùng dòng người năm đó di cư vào miền Nam. Từ đó, đời sống cộng đoàn của giáo dân Ngọc Lâm cũng rơi vào khủng hoảng. Nhiều gia đình di cư vào Nam, chỉ còn lại một nhóm nhỏ ở lại. Lợi dụng tình hình bất ổn, dân bên ngoài “nhảy dù” vào chiếm dụng khu đất xung quanh nhà thờ để xây dựng nhà cửa. Tính cho đến nay, diện tích đất nhà thờ vẫn chưa được trả lại hoàn toàn.

3. Đời sống đức tin

Đời sống đức tin của giáo họ Ngọc Lâm hôm nay đã có nhiều biến đổi. Mặc dù chỉ có 170 nhân danh nhưng Thánh lễ rất đông vì lượng người di dân khá nhiều. Giáo họ có hai ca đoàn đang sinh hoạt đều đặn với số ca viên khá đông, đó là ca đoàn Mẹ Lên Trời và ca đoàn thiếu nhi Maria Goretti phục vụ nhiệt tình trong các Thánh lễ Chúa nhật hằng tuần.

Mỗi ngày, tiếng chuông từ ngôi nhà thờ nhỏ vẫn vang lên giữa phố xá ồn ã. Ước chi tiếng chuông ấy có thể làm làm cho nhịp sống hối hả của thành phố dần chậm lại, để con người có thể đến với Chúa trong sự thinh lặng của tâm hồn. Ước chi qua việc nhìn về quá khứ, bà con giáo dân nơi đây có thể tìm thấy một tương lai trong niềm hi vọng và vun vén dựng xây cho đức tin của giáo họ ngày một sinh nhiều hoa trái thiêng liêng.

BTT Giáo Phận