Thánh vịnh Đáp ca – Hướng dẫn Mục vụ Thánh Nhạc số 6

Trong bài này, xin được trình bày 4 điểm: Ý nghĩa của thánh vịnh đáp ca; Lịch sử thánh vịnh đáp ca; Các cách hát thánh vịnh đáp ca; Một vài lưu ý khác.

1. Ý nghĩa của Thánh vịnh Đáp ca

– Quy chế tổng quát sách lễ Rô-ma mới nhất số 61 có ghi: Sau bài đọc thứ nhất là thánh vịnh đáp ca. Bài ca này thuộc trọn về phụng vụ lời Chúa, và rất quan trọng về mặt phụng vụ và mục vụ, vì giúp suy niệm lời Chúa. Thánh vịnh đáp ca phải thích hợp với mỗi bài đọc, và thường phải lấy từ sách bài đọc.

– Tuy nhiên, để thay cho thánh vịnh được chỉ định trong sách bài đọc, cũng có thể hát ca tiến cấp lấy ở sách các bài ca tiến cấp Rô-ma (Graduale Romanum), hoặc các bài ca tiến cấp đơn giản (Graduale simplex) của phụng vụ Rô-ma.

– Chúng ta biết, bản chất, sau mỗi bài đọc, cần có những giây phút ngưng nghỉ để suy gẫm về nội dung bài đọc, hoặc làm một việc nào đó để đáp lại những điều vừa mới được nghe. Và Thánh vịnh đáp ca đảm nhận vai trò ấy.

2. Lịch sử thánh vịnh đáp ca

– Theo truyền thống Do-thái, người ta thường hát Thánh vịnh trong các hội đường. Các Ki-tô hữu đầu tiên cũng làm như vậy. Mọi người hát thánh vịnh sau bài đọc 1. Ca khúc này được gọi là đáp ca.

– Vào thế kỷ thứ III, Tectuliano có viết: Trước tiên, chúng tôi nghe đọc một đoạn liệt kê các tông đồ, rồi hát một Thánh vịnh, và cuối cùng nghe đọc bài Tin Mừng về 10 người phong cùi..”

– Thánh Augustino thế kỷ IV cũng thường nói đến thánh vịnh đáp ca: Thánh vịnh mà chúng tôi nghe hát và chúng tôi hát câu, thì vắn…

– Vào thời trung cổ, Ca tiến cấp mất đi ý nghĩa và bản chất đáp ca: từ một ca khúc để suy niệm và đáp lại Lời Chúa vừa nghe, chúng trở thành thành một “phút giải lao” cho người dân.

– Hiện nay, Thánh vịnh đáp đã được phục hồi trở lại vị trí quan trọng đặc biệt trong Phụng vụ Lời Chúa, giúp các tín hữu suy niệm Lời Chúa. Và người hát Thánh vịnh có một vai trò rất đặc biệt, giúp mọi người suy niệm lời Chúa vừa được cất lên.

3. Các cách hát thánh vịnh đáp ca

– Số 145 hướng dẫn mục vụ thánh nhạc có ghi: như một quy luật, nên hát thánh vịnh đáp ca. Tốt nhất nên hát thánh vịnh đáp ca theo kiểu đối đáp. Ca xướng viên xướng các câu thánh vịnh tại giảng đài, đang khi toàn thể cộng đoàn ngồi nghe và thạm dự bằng những câu đáp.

– Cũng có thể hát liên tục trọn vẹn thánh vịnh mà không có phần đáp của cộng đoàn. Nhưng vẫn ưu tiên cách hát đối đáp hơn.

4. Một số điểm lưu ý khác

– Người hát thánh vịnh đáp ca phải ăn mặc xứng hợp. Tốt nhất là những trang phục dành riêng khi cử hành phụng vụ.

– Trong quy chế tổng quát sách lễ Rô-ma cuốn mới ra năm 2026, người ta viết rằng, người hát thánh vịnh đáp ca phải ở giảng đài, hoặc tại một nơi thích hợp. Nhưng thiết nghĩ, tại giảng đài là nơi trang trọng nhất.

– Trong hướng dẫn mục vụ thánh nhạc số 145 có ghi: để cộng đoàn có thể hát thánh vịnh đáp ca dễ dàng hơn, một số bản văn đáp ca và thánh vịnh đã được chọn sẵn cho từng mùa trong năm, hoặc cho từng loại lễ kính các thánh, để mỗi khi hát thánh vịnh, có thể dùng các bản văn này thay cho các bản văn tương ứng với bài đọc.

– Về dệt nhạc thánh vịnh đáp ca. Bởi vì tiếng việt có dấu, cho nên, việc dệt nhạc thánh vịnh đáp ca gặp phải nhiều những khó khăn. Bộ phụng tự và kỷ luật bí tích hiểu điều này, và tin rằng ủy ban thánh nhạc sẽ có những giải pháp thỏa đáng. Tuy nhiên, vẫn phải trung thành tuyệt đối với bản dịch đã được chuẩn nhận.

Kết luận

– Có một vài điểm lưu ý về thánh vịnh đáp ca:

+ Thứ nhất là trang phục. Người hát thánh vịnh đáp ca nên mặc những trang phục dành riêng cho các cử hành phụng vụ.

+ Thứ hai là vị trí hát thánh vịnh đáp ca: Đó là tại giảng đài hoặc một nơi xứng hợp. Nhưng nên hát ở giảng đài, vì đó là nơi trang trọng nhất.

+ Thứ ba: có một số bản văn đáp ca và thánh vịnh đã được chọn sẵn cho từng mùa trong năm, hoặc cho từng loại lễ kính các thánh. Có thể dùng các bản văn này thay cho các bản văn tương ứng với bài đọc.

+ Thứ tư: về dệt nhạc thánh vịnh. Tuy là khó khăn vì tiếng việt có dấu. Nhưng nguyên tắc là phải trung thành tuyệt đối với bản dịch đã được chuẩn nhận.

Ban Thánh nhạc Giáo phận Bắc Ninh