Noel, check-in như thế nào !

Mục vụ trong cử hành phụng vụ Mùa Vọng – Chuẩn bị Lễ Giáng Sinh

Chúng ta đang sống trong những tuần đầu của Mùa Vọng, giai đoạn phụng vụ hướng tới ngày Quang lâm lần thứ hai của Chúa, và rất gần ngày mừng đón lễ Chúa Giáng Sinh. Hiện tại, khắp nơi trên thế giới đang háo hức chuẩn bị cho ngày hội Mừng Con Chúa Giáng thế. Cây thông, đèn hoa, băng-rôn, khẩu hiệu,… đã được trang hoàng.

Câu hỏi được đặt ra, định hướng của phụng vụ mong muốn chúng ta bài trí các biểu tượng ngày lễ này thế nào để vừa giúp người tham dự cầu nguyện, lại đảm bảo sức hấp dẫn của lễ và truyền thông đức tin cho muôn dân đến thờ lạy Chúa Cứu thế?

Bài chia sẻ này xin trình bày lược qua ý nghĩa về việc chuẩn lễ Giáng Sinh trong giai đoạn II của Mùa Vọng. Kế đó, trả lời cho thắc mắc về việc trang hoàng dịp đại lễ như: Khi nào thì đặt và cất tượng Chúa Giáng Sinh? Có cần làm phép Cây Thông hay Hang đá Giáng sinh không?

1. Tinh thần Mùa Vọng hướng về Lễ Giáng Sinh

• Giai đoạn II của Mùa Vọng diễn ra từ ngày 17.12 hướng đến việc trực tiếp hơn cho việc chuẩn bị lễ Chúa Giáng Sinh (AC 42). Tuy nhiên, đặc tính của mùa này vẫn hướng lòng tín hữu sống niềm hy vọng và đợi chờ trong sự tiết chế để trông đợi Chúa đến lần thứ hai. Những yếu tố của phụng vụ trong những ngày này vẫn cần mang sắc thái tiết chế:
• HOA trang trí ở mức độ vừa phải, nên đặt xung quanh hơn trên bàn thờ Cũng nên lưu ý, không dùng hoa giả hay bày biện tràn lan làm mất trập trung vào Bàn Thờ cử hành lễ tế Thánh Thể (x. QCSL 305).
• ÂM NHẠC thánh cần được tiết chế, tránh lấn át trước niềm vui ngày Đại lễ Giáng Sinh đang đến gần. Vì thế, nó cần thể hiện niềm vui, sự trang trọng nhưng giữ sự đơn sơ, mang tính cầu nguyện cũng cần tránh việc lạm dụng các bài ca giáng sinh mang tính thế tục hay thương mại. (x. QCSL 313)
• KHÔNG hát kinh Vinh Danh cho đến Lễ Đêm Giáng Sinh (x. QCSL 53).
• Tóm lại, nhịp điệu phụng vụ trong dịp này cần giúp cộng đoàn hướng lòng tới Chúa Giáng Sinh – Đấng đang đến, chứ không bị cuốn vào những cảm xúc lễ hội bên ngoài. Việc chuẩn bị này cũng cần được thực hành một cách nghiêm túc – đúng luật – thấm đượm đức tin. Do đó, trang hoàng hang đá, cây thông, ánh sáng… không nhằm tạo sự náo động hay chỉ để “chụp hình đẹp” – MÀ phải phục vụ việc CẦU NGUYỆN.

2. Khi nào trang trí giáng sinh trong nhà thờ hay không gian phụng vụ?

Giáng Sinh là một mầu nhiệm được cử hành, chứ không phải chỉ là lễ hội bên ngoài. Quy chế tổng quát Sách lễ Rôma hiện hành quy định: “Ngày lễ Giáng Sinh cử hành mầu nhiệm Ngôi Lời Nhập Thể.” (QCSL 106) và Dân Chúa cần được chỉ dẫn về cách thức cử hành và sống các mầu nhiệm của Đức Kitô (GLCG, 1095).

Vì thế, cần đảm bảo việc trang hoàng trong nhà thờ hay nơi thánh phải “thích hợp với các nơi thánh và với phẩm tính của các cử hành phụng vụ”, nó phải được đảm bảo không để “các yếu tố phụ làm lu mờ trung tâm là Hy tế Thánh Thể” (QCSL, 292; Redemptionis Sacramentum [2004], số 57).

Bộ Phụng Tự yêu cầu:“Không được đưa CÁC HÌNH THỨC TRÌNH DIỄN HOẶC TÁI HIỆN vào trong chính Thánh lễ, làm gián đoạn hoặc xen kẽ các phần của nghi thức.”[1] và khẳng định:“Không ai được tự ý thêm, bớt hay thay đổi điều gì trong phụng vụ.” (QCSL số 24, SC số 22, §3). Các mục tử cũng đề nghị các cộng đoàn không được thay thế hay thêm bớt các phần phụng vụ bằng bất cứ hình thức sinh hoạt hay trình diễn nào.

Do đó, việc trang trí Giáng Sinh không đơn thuần chỉ là đẹp, mà còn phải biểu lộ việc mừng kính Mầu nhiệm Ngôi Lời Nhập thể. Nó phải diễn tả việc cử hành cao cả của các cử hành phụng vụ liên quan, cần tránh mọi lấn át“không gian thánh” – vốn là nơi cử hành các bí tích, tỏ lộ sự tôn kính Chúa Ki-tô đang hiện diện (QCSL, 316).

Vì thế, không biến cung thánh nhà thờ thành sân khấu biểu diễn, hay triển lãm trưng bày nghệ thuật. Trái lại phải làm sao nơi đây mang đậm tính thánh thiêng, đơn sơ, trang trọng như phụng vụ đòi buộc: cần làm nổi bật vị trí của Bàn thờ, giảng đài và ghế chủ toạ; các tiểu cảnh hay hoa lá trang trí nơi này phải THẬT – SẠCH -ĐẸP, tối giản nhưng vẫn diễn tả sự trang trọng của Mầu nhiệm Giáng sinh.

Do đặc tính của Mùa Vọng là mùa trông đợi Chúa Giáng sinh, nên đừng quên lời mời gọi sống tinh thần tiết chế trong khi đợi chờ Chúa đến. Hang đá, cây thông giáng sinh, dù ở ngoài nhà thờ, cũng nên thắp sáng và hình thành khi bắt đầu giai đoạn thứ hai của mùa này, tức là từ 17.12. Nên thắp sáng đèn điện từ Chúa Nhật III Mùa Vọng, là Chúa Nhật của niềm vui, và hoàn thiện hang đá máng cỏ, đặt tượng Hài Nhi vào đúng đêm Giáng Sinh là hợp với ý phụng vụ nhất.

3. Hang đá, cây Giáng Sinh có phải là yếu tố thiết yếu của phụng vụ lễ Giáng Sinh không? Nên chụp hình – check-in như thế nào cho hợp tinh thần ngày lễ này?

Đức Giáo Hoàng Phan-xi-cô từng chia sẻ: Hang đá là một phương thế tuyệt vời giúp chúng ta chiêm ngắm mầu nhiệm Nhập Thể của Con Thiên Chúa. Vì thế, phải loại bỏ việc trang hoàng này dẫn đến nguy cơ làm nó ‘bị tách khỏi ý nghĩa nguyên thủy, trở thành một vật trưng bày hơn là nơi gặp gỡ mầu nhiệm” (x. Tông thư Admirabile Signum, số 1-3). Không biến Lễ Giáng Sinh thành ngày hội festival ánh sáng hay nhạc hội sân khấu, nơi check-in chụp hình … mà phải trở thành không gian cầu nguyện.

• Cây Giáng Sinh gợi lại hoặc cây sự sống trồng ở giữa vườn Địa Đàng (x. St 2,9) hoặc cây Thánh Giá và theo đó có một ý nghĩa Kitô học: Chúa Kitô, cây sự sống thật, cũng thuộc về dòng dõi của chúng ta.[2] Cho nên khi sử dụng tại khu vực thánh đường, cần lưu ý những điểm sau[3]:
• Nếu có thể, sử dụng cây thông tự nhiên hơn là cây thông nhân tạo.
• Trang hoàng cho cây Giáng Sinh (như đèn điện, ngôi sao, vòng hoa, kim tuyến, trái châu…)một cách vừa phải để không làm mất đi vẻ đẹp của nó.
• Cây thông nên được dựng cách thích hợp ở bên ngoài Cung Thánh và nhà thờ, tốt nhất là ở tiền sảnh hoặc sân nhà thờ. Không nên đặt cây thông, nhất là cây nhân tạo trong cung thánh nhà thờ, vì nó có thể làm cho người tham dự Thánh lễ CHIA TRÍ hơn là “củng cố việc cầu nguyện và hiểu biết” của họ, nhất là khi đèn trên nó nhấp nháy, hay vô tình gợi nên tính thương mại vật chất hoá cung thánh.

– Hang đá và máng cỏ giáng Sinh, gợi lại mong ước của thánh Phanxico: “Ta mong ước cử hành lễ Giáng Sinh để suy tôn Chúa ra đời ở Bêlem, nhưng để thể hiện nỗi cơ cực và khổ đau của Chúa ngay từ lúc còn thơ để cứu chuộc nhân loại, ta xin con làm một hang đá giống như thật với cỏ khô, rồi con dẫn một con lừa và một con bò vào để cho giống với con bò con lừa đã chầu quanh Chúa hài đồng năm xưa”. Vì thế, Hang đá Giáng Sinh không phải chỉ hình ảnh và cảnh tượng trang trí tạo cảnh sắc lễ hội nhưng là để cung kính suy tôn Chúa ra đời trong máng cỏ ở Bêlem. Thay vì đi hành hương đến tận Đất Thánh để chiêm ngưỡng nơi hài nhi Giêsu chào đời như nhiều người Kitô hữu vẫn làm từ thế kỷ III,¹ chúng ta có thể chiêm ngưỡng và tôn vinh Ngài ngay tại hang đá Giáng Sinh gần ngay nhà mình. Khi nhìn vào hang đá, chúng ta gặp thấy ở đó, Đấng là Chúa trời đất đã chấp nhận sinh ra làm người trong máng cỏ bò lừa tượng trưng cho sự nghèo hèn tột độ.

Vì vậy:

• Tại nhà thờ : Nên thiết lập các Máng Cỏ Giáng Sinh thích hợp với việc chiêm ngắm và cầu nguyện, đặc biệt Máng Cỏ trong nhà thờ; Nếu được, đặt tượng Chúa Hài Đồng thế nào để cho các tín hữu, nhất là các trẻ em, có thể dễ dàng hôn kính. Cũng khuyến khích thiếu nhi trong giáo xứ mang quà tặng đến dâng cho Chúa hài đồng và đặt chúng tại hang đá. Những phần quà này sẽ được dành cho các trẻ em nghèo.
• Tại gia đình: Nên thúc đẩy các gia đình biết dành mươi phút suy niệm và cầu nguyện mỗi ngày trước Máng Cỏ trong Mùa Giáng Sinh, để vun đắp đức tin, lòng mến Chúa và tình yêu hiệp nhất nơi gia đình.

KẾT LUẬN: Trong buổi triều yết chung ngày 8/11/2017, Đức cố Giáo hoàng Phanxico chia sẻ: “Thánh lễ không phải là một buổi trình diễn… xin anh chị em đừng giơ điện thoại để chụp hình.” Thiết tưởng, lễ giáng sinh chúng ta cần nâng tâm hồn lên khi đứng trước hang đá, máng cỏ để cầu nguyện – đọc kinh – hát thánh ca. Bởi Thiên Chúa đến trong thinh lặng – nơi máng cỏ nghèo – để gặp từng người. Chúng ta đừng để ánh đèn flash che lấp ánh sáng của Ngôi Lời nhập thể. Đừng để máy ảnh thay thế con tim đang cầu nguyện. Đừng để livestream làm nhạt đi sự hiện diện sống động của Chúa.

Trái lại, mọi việc trang hoàng hay chuẩn bị cho lễ giáng sinh, cần hướng chúng ta lưu tâm trả lại cho phụng vụ sự thánh thiêng, cho hang đá sự chiêm niệm, cho Giáng Sinh sự đơn sơ, và cho Chúa Hài Đồng vị trí trung tâm.

Lm. Phaolô Nguyễn Khắc Trọng

Trưởng Ban Phụng tự Giáo phận Bắc Ninh

[1] Xc. Bộ Phụng Tự, Notitiae, các số 1988, 1994, 2000 – về việc trình diễn kịch hay hoạt cảnh trong thánh lễ Giáng Sinh hay thiếu nhi

[2] Bộ Phụng Tự và Kỷ Luật Bí Tích, Hướng Dẫn về Lòng Đạo Đức Bình Dân và Phụng Vụ 2001, (Bản dịch của HĐGMVN), số 109, tr. 133

[3]Xc. Edward McNamara, “Overdoing the Christmas Decorations” trong ZENIT Daily Dispatch [12 DEC. 2006]; “Christmas Trees in the Sanctuary” [11 DEC. 2012]