Theo đạo Công Giáo có phải là bỏ ông bà tổ tiên?

Trong những buổi dạy giáo lý dự tòng, nhiều lần tôi được nghe các học viên hỏi: “Thưa sơ, theo Đạo Công giáo có phải bỏ ông bà, cha mẹ, tổ tiên không?”

Nỗi băn khoăn ấy không phải không có lý do. Bởi từ lâu, trong suy nghĩ của một số người, theo Đạo Công giáo đồng nghĩa với việc không còn được thắp hương cho ông bà, không được tưởng nhớ tổ tiên, không được chăm sóc phần mộ của những người đã khuất, hay thậm chí là từ bỏ những truyền thống tốt đẹp của gia đình và dân tộc.

Mỗi lần nghe câu hỏi ấy, tôi thường mỉm cười và nhẹ nhàng giải thích:

“Không! Theo Đạo Công giáo không có nghĩa là bỏ ông bà, cha mẹ, càng không có nghĩa là quên đi cội nguồn của mình.”

Trái lại, người Công giáo vẫn yêu thương, kính nhớ, biết ơn ông bà, tổ tiên cùng những người thân yêu đã qua đời. Bởi tình yêu không chấm dứt khi một người nhắm mắt lìa đời, và lòng hiếu thảo cũng không mất đi khi chúng ta không còn được nhìn thấy những người thân yêu của mình nữa.

Thật vậy, đức tin Kitô giáo không dạy con người quên đi tổ tiên, nhưng mời gọi chúng ta sống lòng hiếu thảo cách sâu sắc và trọn vẹn hơn: biết trân trọng công ơn sinh thành, dưỡng dục; gìn giữ những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã truyền lại; sống xứng đáng với những hy sinh của ông bà, cha mẹ; và cầu nguyện cho những người đã an nghỉ trong niềm hy vọng vào lòng thương xót của Thiên Chúa.

Trong Kinh Thánh, điều răn thứ tư dạy chúng ta: “Hãy thờ cha kính mẹ” (Xh 20,12). Lòng hiếu thảo không chỉ là bổn phận của người con khi cha mẹ còn sống, nhưng còn được thể hiện qua việc tưởng nhớ, biết ơn và gìn giữ những điều tốt đẹp mà các ngài đã trao truyền. Vì thế, không thể đồng hóa việc theo Đạo Công giáo với thái độ bất hiếu hay quay lưng lại với nguồn cội của mình.

Vậy người Công giáo thể hiện lòng hiếu kính đối với ông bà, tổ tiên như thế nào?

Trước hết, đó là sống hiếu thảo với cha mẹ khi các ngài còn sống: yêu thương, kính trọng, chăm sóc khi đau yếu, quan tâm khi tuổi già và sống có trách nhiệm để các ngài được an lòng. Đó cũng là biết ơn những người đã sinh thành, dưỡng dục mình, trân trọng những hy sinh thầm lặng của các thế hệ đi trước và cố gắng sống tốt để không phụ lòng những người đã yêu thương, nâng đỡ mình.

Khi ông bà, cha mẹ và những người thân yêu đã qua đời, lòng hiếu thảo vẫn tiếp tục được thể hiện qua việc tưởng nhớ, cầu nguyện cho các ngài, tham dự Thánh lễ cầu cho người đã khuất, viếng nghĩa trang, chăm sóc phần mộ tổ tiên và kể lại cho con cháu nghe về cuộc đời, công đức cùng những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ trước đã để lại.

Đặc biệt, tháng Mười Một hằng năm là thời gian Giáo Hội đặc biệt hướng lòng về các tín hữu đã qua đời, nhất là trong dịp lễ Các Thánh Nam Nữ (1/11) và lễ cầu cho các tín hữu đã qua đời (2/11). Đây là dịp để mỗi người tưởng nhớ những người đã đi trước, dâng lời cầu nguyện cho các linh hồn, đồng thời thêm xác tín vào niềm hy vọng được hưởng sự sống đời đời trong Thiên Chúa.

Tại Việt Nam, lòng hiếu kính đối với tổ tiên vốn là một truyền thống tốt đẹp, ăn sâu trong tâm hồn mỗi người. Người Công giáo cũng trân trọng truyền thống ấy và bày tỏ lòng thành kính qua những hình thức phù hợp với đức tin của mình, như lập bàn thờ gia tiên, thắp hương tưởng nhớ, cúi đầu tỏ lòng hiếu kính, chăm sóc phần mộ và cầu nguyện cho ông bà, tổ tiên.

Trong đức tin Công giáo, việc hiếu kính tổ tiên, ông bà khác với hành vi thờ phượng Thiên Chúa. Người Công giáo chỉ thờ phượng duy nhất một mình Thiên Chúa, nhưng vẫn dành cho tổ tiên một lòng kính trọng và biết ơn vì công ơn sinh thành, dưỡng dục, và những di sản tốt đẹp các ngài đã để lại cho hậu sinh. Vì thế, việc con thắp hương, cúi đầu trước bàn thờ gia tiên, và chăm sóc phần mộ là những hành động bày tỏ lòng hiếu thảo và biết ơn của con cháu đối với người quá cố, đó không phải hành vi thờ phượng như việc thờ phượng Thiên Chúa.

Bên cạnh đó, người Công giáo Việt Nam còn dành ngày mồng hai Tết Nguyên đán để kính nhớ tổ tiên, ông bà, cha mẹ và cầu nguyện cho những người thân đã qua đời. Đây là một nét đẹp trong đời sống đức tin, cho thấy lòng hiếu thảo và đức tin có thể gặp gỡ nhau, nâng đỡ nhau và cùng hướng con người đến những giá trị tốt đẹp. Người Công giáo không quên nguồn cội, nhưng được mời gọi trân trọng, gìn giữ những truyền thống đáng quý và trao truyền cho thế hệ mai sau.

Hơn thế nữa, lòng hiếu kính đích thực không chỉ dừng lại ở việc thắp hương, cúi đầu và chăm sóc phần mộ tổ tiên, nhưng còn được thể hiện qua cách sống hàng ngày của mỗi người: anh chị em sống yêu thương giúp đỡ nhau, gìn giữ gia phong, sống tử tế, và giáo dục các bậc hậu bối trở nên những người tốt, và tiếp tục phát huy những giá trị tốt đẹp mà tổ tiên đã dày công xây dựng.

Đối với những anh chị em chưa theo đạo, chúng tôi mong rằng khi tìm hiểu về đời sống Công giáo, quý vị sẽ nhận ra rằng người Công giáo không chủ trương từ bỏ ông bà tổ tiên. Chúng tôi chỉ sống lòng hiếu kính ấy theo cách phù hợp với niềm tin của mình: kính nhớ tổ tiên, biết ơn công đức các ngài, cầu nguyện cho những người đã khuất và phó thác tất cả trong tình yêu cùng lòng thương xót của Thiên Chúa.

Chúng ta có thể khác nhau về niềm tin và cách thực hành tôn giáo, nhưng lòng hiếu thảo, sự biết ơn và tình yêu dành cho gia đình vẫn là những giá trị đáng quý mà mọi người có thể cùng trân trọng. Xin đừng vội nghĩ rằng một người theo đạo là người đã bỏ đi nguồn cội của mình. Hãy cho nhau cơ hội để hiểu nhau, lắng nghe nhau và nhận ra những điều tốt đẹp nơi nhau.

Và hôm nay, nếu có ai còn hỏi: “Theo Đạo Công giáo có phải là bỏ ông bà, tổ tiên không?”, tôi vẫn trả lời rõ ràng rằng: “Không! Chúng tôi không bỏ ông bà, tổ tiên. Chúng tôi vẫn kính nhớ các ngài, vẫn biết ơn công đức sinh thành dưỡng dục, vẫn gìn giữ những truyền thống tốt đẹp của gia đình và dân tộc, và vẫn cầu nguyện cho các ngài. Chỉ có điều, chúng tôi làm tất cả những việc ấy trong niềm tin vào Thiên Chúa, Đấng là nguồn mạch sự sống, tình yêu và niềm hy vọng vào sự sống đời đời.”

Sr. Vũ Hiên