Phân định giữa giáo sĩ trị, giáo dân trị và tinh thần hiệp thông trong Giáo Hội

Đăng vào bởi Nguyen Nguyen
Trong đời sống Giáo Hội hôm nay, người ta thường nghe những từ như “giáo sĩ trị”, “chống giáo sĩ trị”, “hiệp hành”, thậm chí có nơi lại xuất hiện một khuynh hướng ngược lại là “giáo dân trị”. Nếu không phân định kỹ, những từ ấy dễ trở thành khẩu hiệu để bên này phê phán bên kia, thay vì giúp cộng đoàn sống đúng căn tính của mình.
Điều Giáo Hội cần không phải là giảm vai trò của linh mục hay thu hẹp tiếng nói của giáo dân. Điều cần là mỗi thành phần nhận ra ơn gọi, trách nhiệm và giới hạn của mình, để cùng xây dựng một cộng đoàn hiệp thông.
1. Giáo sĩ trị là gì?
Giáo sĩ trị không đơn giản là việc linh mục lãnh đạo, quyết định hoặc giữ kỷ luật trong giáo xứ. Cha sở có trách nhiệm thật sự trong việc hướng dẫn đời sống đức tin, bảo vệ sự hiệp nhất, tổ chức phụng vụ, điều hành mục vụ và chịu trách nhiệm trước Đức Giám mục. Nếu linh mục không dám lãnh đạo, cộng đoàn rất dễ rơi vào tình trạng mạnh ai nấy làm.
Giáo sĩ trị chỉ xuất hiện khi quyền phục vụ bị biến thành quyền chi phối: khi linh mục xem mình là trung tâm, không cần lắng nghe, không tôn trọng phẩm giá và ơn gọi của giáo dân; khi mọi ý kiến khác biệt đều bị xem là chống đối; khi việc chung bị quyết định theo ý riêng, thiếu minh bạch và thiếu trách nhiệm giải trình.
Chúa Giêsu không hề phủ nhận quyền lãnh đạo. Nhưng Người dạy: “Ai muốn làm lớn giữa anh em thì phải làm người phục vụ anh em” (Mc 10,43). Vì thế, quyền của người mục tử là quyền để phục vụ, quy tụ và dẫn cộng đoàn đến với Chúa; không phải là quyền để áp đặt hoặc làm cho người khác lệ thuộc vào mình.
2. Có cần sự quyết đoán của người mục tử không?
Có, và rất cần. Một cộng đoàn không thể điều hành mọi việc theo kiểu ai cũng phải đồng ý hoàn toàn. Trong những vấn đề thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của cha sở, nhất là khi có tranh cãi kéo dài hoặc công việc khẩn thiết, vị mục tử cần biết lắng nghe, phân định, rồi quyết định cách rõ ràng.
Quyết đoán mục tử khác với độc đoán. Người độc đoán quyết trước rồi buộc mọi người phải theo. Người mục tử biết lắng nghe trước, cân nhắc vì ích chung, giải thích điều cần thiết, sau đó dám quyết và dám chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Không phải mọi quyết định đều cần đưa ra biểu quyết. Nhưng mọi quyết định đều cần tôn trọng con người. Giáo dân có thể chưa đồng ý với một quyết định, nhưng họ sẽ dễ đón nhận hơn khi cảm nhận được sự công tâm, minh bạch và tinh thần phục vụ của vị mục tử.
3. Giáo dân trị là gì?
Khi phản ứng với giáo sĩ trị, có người lại đi sang cực đối nghịch: coi ý kiến của giáo dân, nhất là của số đông hoặc của một nhóm có ảnh hưởng, là tiêu chuẩn cuối cùng. Linh mục chỉ còn được mong đợi như một người thực hiện ý kiến tập thể. Đó là khuynh hướng giáo dân trị.
Giáo dân trị xảy ra khi giáo dân quên rằng Giáo Hội không phải là một tổ chức chính trị vận hành theo việc tranh phiếu hay áp lực đám đông. Kinh nghiệm, chuyên môn và tiếng nói của giáo dân rất quý; nhưng không vì thế mà thay thế trách nhiệm mục tử đã được trao cho giám mục và linh mục.
Trong một giáo xứ, giáo dân không thể đòi cha sở phải làm theo mọi mong muốn của mình; càng không nên dùng dư luận, các nhóm thân quen hoặc mạng xã hội để gây áp lực. Đó không phải là hiệp hành. Hiệp hành là cùng tìm ý Chúa và ích chung của cộng đoàn, chứ không phải giành phần thắng cho ý kiến của phe mình.
4. Vai trò đúng đắn của người mục tử
Người mục tử không phải là “ông chủ giáo xứ”, nhưng là người cha và người tôi tớ của Chúa giữa cộng đoàn. Ngài có bổn phận gìn giữ đức tin, bảo vệ sự hiệp nhất, khích lệ các ơn gọi và đưa ra những quyết định cần thiết.
Để thi hành trách nhiệm ấy cách tốt đẹp, vị linh mục cần:
1. Lắng nghe cách thật lòng, nhất là những ý kiến khác với ý mình.
2. Phân định dựa trên Lời Chúa, giáo huấn Hội Thánh, hoàn cảnh thực tế và ích chung.
3. Quyết định rõ ràng, không kéo dài sự do dự khiến cộng đoàn mệt mỏi.
4. Giải thích vừa đủ để mọi người hiểu hướng đi chung, nhất là trong những việc lớn.
5. Sống minh bạch, công bằng và dám nhận trách nhiệm khi quyết định của mình chưa đạt kết quả như mong muốn.
Một linh mục càng biết phục vụ và lắng nghe, lời nói của ngài càng có sức quy tụ. Ngược lại, càng dựa vào mệnh lệnh và uy quyền bên ngoài, uy tín mục tử càng dễ bị suy giảm.
5. Vai trò đúng đắn của giáo dân
Giáo dân không phải chỉ là người “làm theo” hay người đóng góp công sức và tiền của. Nhờ Bí tích Rửa Tội, họ có phẩm giá, trách nhiệm và sứ mạng riêng trong Giáo Hội và giữa đời.
Giáo dân cần mạnh dạn góp ý khi thấy điều bất hợp lý, thiếu công bằng hoặc có nguy cơ gây thiệt hại cho cộng đoàn. Nhưng việc góp ý cần chân thành, có dữ kiện, đúng nơi đúng lúc, và hướng đến việc xây dựng. Góp ý không đồng nghĩa với công kích, nói xấu, tạo phe nhóm hoặc phủ nhận thẩm quyền của người mục tử.
Sau khi đã được lắng nghe và người có trách nhiệm đã quyết định theo thẩm quyền của mình, giáo dân được mời gọi cộng tác trong tinh thần hiệp thông, trừ khi quyết định ấy trái với đức tin, luân lý hoặc quy định của Giáo Hội. Sự hiệp nhất không đòi mọi người phải cùng một ý kiến, nhưng đòi mọi người biết đặt ích chung cao hơn cái tôi và nhóm của mình.
6. Hiệp hành không phải là giáo sĩ trị, cũng không phải giáo dân trị
Hiệp hành là cùng đi với nhau dưới sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần. Trong hành trình ấy, linh mục không đứng ngoài hay đứng trên cộng đoàn như người cai trị; ngài đi cùng và dẫn đường với trách nhiệm của người mục tử. Giáo dân không đứng thụ động ở phía sau; họ đem vào đời sống Giáo Hội kinh nghiệm gia đình, nghề nghiệp, xã hội và thao thức truyền giáo của mình.
Mỗi người có tiếng nói, nhưng không phải mọi tiếng nói có cùng thẩm quyền. Mỗi người có trách nhiệm, nhưng không phải mọi trách nhiệm giống nhau. Sự khác biệt ấy không làm giảm giá trị của ai; trái lại, đó là trật tự đẹp đẽ của một Thân Thể có nhiều chi thể.
Vì thế, khi gặp bất đồng, câu hỏi quan trọng không phải là: “Ai thắng?” hoặc “Ai có quyền hơn?” Nhưng là: “Điều gì giúp cộng đoàn trung thành với Chúa hơn, hiệp nhất hơn và sinh hoa trái hơn?”
Kết
Giáo sĩ trị làm tổn thương Giáo Hội khi biến người mục tử thành người cai trị. Giáo dân trị cũng làm tổn thương Giáo Hội khi biến cộng đoàn thành nơi tranh chấp ảnh hưởng và áp lực số đông. Con đường của Tin Mừng là con đường khác: quyền bính được thi hành trong phục vụ; sự tham gia được sống trong trách nhiệm; và mọi quyết định được hướng về ích chung của Dân Chúa.
Người mục tử hãy dám lãnh đạo bằng trái tim của người phục vụ. Giáo dân hãy tích cực cộng tác bằng tinh thần trưởng thành và xây dựng. Khi cả hai cùng sống đúng vai trò của mình, giáo xứ sẽ không trở thành nơi của quyền lực hay đối đầu, nhưng là mái nhà của hiệp thông, yêu thương và sứ vụ.
Tác giả: Petrus Cong